De anticonceptiepil werkt uitstekend als voorbehoedsmiddel, maar voor veel vrouwen heeft hij een ongewenst bijeffect: minder zin in seks.
Leestijd: ongeveer 9 minuten
Veel vrouwen merken het pas als ze even stoppen met de pil: hun libido keert terug. De anticonceptiepil is voor miljoenen vrouwen de normaalste zaak van de wereld, maar hij grijpt diep in op de hormoonbalans. In dit artikel lees je precies wat er in je lichaam gebeurt, waarom dat je zin in seks beïnvloedt en wat je kunt doen om je verlangen te ondersteunen, of je nu wel of niet wilt stoppen met de pil.
Je begint met de pil, en na een tijdje merk je dat iets veranderd is. De interesse in seks is er gewoon minder. Je houdt van je partner, er is niets mis in de relatie, maar het verlangen dat je vroeger vanzelf voelde, lijkt te zijn afgezwakt. Voor veel vrouwen duurt het lang voordat ze dit in verband brengen met de anticonceptiepil, omdat artsen dit bijeffect niet altijd actief benoemen.
Toch is het een bekend en veelgemeld bijeffect. Service Apotheek omschrijft stemming- en libidoklachten als "bekende en vaak gemelde bijwerkingen van de anticonceptiepil". Opvallend genoeg merken veel vrouwen het verlies pas echt op het moment dat ze stoppen: pas dan realiseren ze zich hoe anders het voelde. Als jij je herkent in dit patroon, helpt het om te begrijpen wat er precies in je lichaam gebeurt.
De combinatiepil, de meest gebruikte variant, bevat synthetische versies van oestrogeen en progestageen. Deze hormonen geven je hersenen het signaal dat je al zwanger bent, waardoor de hypofyse stopt met het aansturen van de eisprong. Geen eisprong, geen zwangerschap: dat is het principe.
Maar de hypofysehormonen die de eisprong aansturen, LH en FSH, doen meer dan alleen de eierstokken activeren. Ze zijn ook betrokken bij de aanmaak van testosteron in de eierstokken. Door die aanmaak te remmen, daalt je testosteronniveau. En dat heeft gevolgen die verder gaan dan seksualiteit alleen.
Testosteron wordt vaak gezien als een mannelijk hormoon, maar ook vrouwen maken het aan, in de eierstokken en de bijnieren. Het speelt een rol bij seksueel verlangen, energieniveau, zelfvertrouwen en spierkracht. Vrouwen met lage testosteronwaardes ervaren vaker een verminderd libido, vermoeidheid en een algemeen verminderd gevoel van vitaliteit.
Hier wordt het iets technischer, maar het is de kern van waarom de pil zo'n duidelijk effect heeft op libido. De pil verhoogt in het bloed de hoeveelheid van een eiwit dat SHBG heet: Sex Hormone-Binding Globulin. Dit eiwit heeft als taak om hormonen te binden en te vervoeren, maar gebonden hormonen zijn niet actief. Ze kunnen hun werk niet doen.
Het gevolg: niet alleen daalt de totale hoeveelheid testosteron door de pil, ook het testosteron dat er nog wel is, wordt voor een groter deel gebonden door SHBG en daarmee onwerkzaam gemaakt. De hoeveelheid vrij testosteron, het deel dat je cellen daadwerkelijk kunnen gebruiken, kan fors lager zijn dan voor je met de pil begon. Onderzoek laat zien dat SHBG bij pilgebruiksters drie tot vier keer hoger kan zijn dan bij vrouwen die geen hormonale anticonceptie gebruiken.
En er is nog iets wat dit probleem groter maakt: SHBG-levels normaliseren niet altijd snel na het stoppen. Bij sommige vrouwen blijven de levels maanden tot meer dan een jaar verhoogd, ook al zijn ze al gestopt met de pil. Dat verklaart waarom sommige vrouwen ook na het stoppen nog een tijdje merken dat hun libido niet direct terugkeert.
Er is nog een mechanisme dat het begrijpen waard is. Bij vrouwen die niet de pil gebruiken, fluctueert het libido gedurende de cyclus. Rond de eisprong, globaal op dag 12 tot 16 van de cyclus, piekt het verlangen. Dit is evolutionair logisch: het lichaam is op dat moment het meest vruchtbaar en stuurt aan op seksueel contact.
De anticonceptiepil onderdrukt de eisprong volledig. Die piek in verlangen die normaal elk maand terugkeert, is er simpelweg niet meer. Sommige vrouwen ervaren hierdoor een vlakker, meer egaal seksueel gevoel over de hele maand, waarbij het gemis van die piek pas opvalt als ze stoppen.
Combinatiepillen met een hogere oestrogeendosis verhogen SHBG sterker dan pillen met een lage dosis. Pillen met bepaalde progestagenen, zoals levonorgestrel, kunnen androgene bijwerkingen hebben die juist iets helpen. Er is echter nog te weinig vergelijkend onderzoek om definitief te zeggen welke pil het minste effect heeft op libido. Dit verschilt ook sterk per persoon.
Testosteron en SHBG zijn de meest directe spelers, maar de hormonale invloed van de pil is breder. Oestrogeen heeft op zichzelf ook een positief effect op libido, en de synthetische oestrogeen in de pil werkt niet op precies dezelfde manier als het oestrogeen dat je eierstokken aanmaken. Voor sommige vrouwen kan dit subtiele verschil merkbaar zijn.
Prolactine is een ander hormoon om in de gaten te houden. Dit hormoon, dat ook betrokken is bij borstvoeding, kan bij verhoogde waarden de oestrogeenproductie remmen en daarmee indirect het libido verlagen. Een verband met de pil is niet bij iedereen aanwezig, maar het is een factor die bij aanhoudende klachten de moeite waard is om te laten meten.
Ten slotte speelt progesteron een rol. Hoge progesteronlevels, ook als gevolg van de synthetische progestagenen in de pil, werken rustgevend en kunnen voor vermoeidheid zorgen. In het dagelijkse leven vertaalt zich dat soms als minder energie en minder initiatief, ook seksueel.
Veel vrouwen die libidoklachten hebben, liggen ook onder een hogere druk in hun dagelijks leven. Werk, zorgtaken, weinig slaap: dit alles verhoogt cortisol, het primaire stresshormoon. Cortisol onderdrukt de aanmaak van LH en FSH, dezelfde hypofysehormonen die de eierstokken aanzetten tot oestrogeen- en testosteronproductie. Stress en de pil versterken daarmee elkaars effect op het libido.
Dit maakt het soms lastig om te bepalen wat nu precies de oorzaak is. Is het de pil? Is het stress? Of is het een combinatie? In de praktijk zijn het vaak meerdere factoren tegelijkertijd. Dat vraagt ook om een aanpak op meerdere fronten.
Stop niet zomaar met de pil
Als je de pil gebruikt als anticonceptie, stop dan nooit zonder overleg met je huisarts of gynaecoloog. Er zijn veel alternatieven die minder invloed hebben op je hormoonbalans. Bespreek je klachten: er zijn vaak goede oplossingen mogelijk zonder dat je onbeschermd komt te zitten.
Dit is een van de meest gestelde vragen, en het eerlijke antwoord is: dat verschilt. Bij de meeste vrouwen begint de hormoonbalans binnen een tot drie maanden na het stoppen te normaliseren. De menstruatiecyclus keert doorgaans binnen drie maanden terug. Het libido volgt vaak in dezelfde periode.
Maar SHBG is een uitzondering. Zoals gezegd kunnen de SHBG-levels nog maanden tot meer dan een jaar verhoogd blijven. Dit betekent dat zelfs als je testosteron op papier herstelt, er nog altijd weinig vrij testosteron beschikbaar kan zijn. Als je libido na vier tot zes maanden na het stoppen nog steeds significant lager is dan voor je aan de pil begon, is het verstandig om een hormoontest te laten doen. Mijnlabtest.nl biedt hiervoor laagdrempelige testpakketten aan.
Of je nu wilt stoppen met de pil of niet: er zijn dingen die je hormoonbalans actief kunnen ondersteunen. Geen van deze tips is een snelle oplossing, maar samen maken ze een merkbaar verschil voor veel vrouwen.
Slaap is het meest onderschatte instrument. Tijdens diepe slaap maakt je lichaam de meeste geslachtshormonen aan. Chronisch te weinig slapen, onder de zeven uur per nacht, heeft een meetbaar negatief effect op testosteron bij zowel mannen als vrouwen. Dat klinkt simpel, maar voor veel vrouwen is consistent genoeg slapen een echte uitdaging.
Voeding speelt ook een rol. Zink is een mineraal dat direct betrokken is bij de aanmaak van testosteron. Je vindt het in pompoenpitten, schaaldieren, vlees en peulvruchten. Magnesium ondersteunt de omzetting van hormonen en de ontspanning van het zenuwstelsel. Kruisbloemige groenten zoals broccoli, bloemkool en spruitjes bevatten stoffen die overtollig oestrogeen helpen afbreken, wat de balans ten gunste van testosteron kan verschuiven.
Beweging, zeker krachttraining, stimuleert de aanmaak van testosteron en vermindert cortisol op de langere termijn. Dat is geen reclame voor de sportschool, maar een biologisch feit: lichaamsbeweging is een van de krachtigste hormonale regulatoren die beschikbaar zijn.
Tot slot kiezen sommige vrouwen voor een natuurlijk supplement gericht op vrouwelijke vitaliteit en hormoonbalans. Ingrediënten als maca, ashwagandha en rode klaver worden al eeuwen gebruikt en zijn recentelijk ook onderwerp van wetenschappelijk onderzoek. Maca heeft in meerdere kleine studies laten zien dat het seksuele disfunctie kan verminderen, met name bij vrouwen die antidepressiva gebruiken. De Queen Active formule van King Active combineert meerdere van zulke ingrediënten specifiek voor vrouwen. Neem bij gebruik van medicatie altijd contact op met een arts voordat je supplementen toevoegt.
Een laag libido hoeft niet altijd een medisch probleem te zijn. Maar er zijn situaties waarbij een gesprek met je huisarts of gynaecoloog echt zinvol is. Dat geldt als je libido plotseling en sterk daalt zonder duidelijke aanleiding, als het langer dan zes maanden aanhoudt, als het gepaard gaat met andere klachten zoals extreme vermoeidheid, haaruitval of stemmingswisselingen, of als het je relatie of je kwaliteit van leven merkbaar beïnvloedt.
Een eenvoudige bloedtest kan je hormoonprofiel in kaart brengen: oestrogeen, progesteron, vrij testosteron, SHBG en prolactine zijn de meest relevante waarden. Op basis daarvan kan je arts beoordelen of er een duidelijke hormonale oorzaak is en welke stappen zinvol zijn.
Ja. De pil onderdrukt de eisprong, waardoor je lichaam minder testosteron aanmaakt. Bovendien verhoogt de pil het eiwit SHBG, dat vrij testosteron bindt en onwerkzaam maakt. Omdat testosteron een grote rol speelt in seksueel verlangen bij vrouwen, kan dit merkbaar minder zin in seks veroorzaken. Serviceapotheek.nl benoemt dit als een "bekend en veelgemeld bijeffect".
Dat verschilt per persoon. Bij de meeste vrouwen normaliseert de hormoonbalans binnen drie tot zes maanden na het stoppen. SHBG-levels kunnen echter langer verhoogd blijven, soms tot een jaar. Als je libido na zes maanden nog steeds laag is, is het verstandig om je hormoonwaarden te laten controleren via de huisarts of een labtest.
Klopt. Hoe sterk de pil je libido beïnvloedt, hangt af van je persoonlijke hormoonprofiel, het type pil en hoe gevoelig jij bent voor hormonale schommelingen. Sommige vrouwen merken nauwelijks iets, anderen ervaren een forse daling. Er is ook wetenschappelijk bewijs dat vrouwen die al een gevoelige hormoonbalans hebben voordat ze beginnen, een hogere kans hebben op bijwerkingen.
Hormoonvrije alternatieven zoals het koperspiraaltje hebben geen invloed op je hormoonbalans en daarmee ook niet op je libido. Sommige progestageen-only pillen verhogen SHBG minder sterk dan combinatiepillen. Bespreek met je huisarts of gynaecoloog welk alternatief het beste bij jou past, rekening houdend met je wensen en medische situatie.
Er zijn meerdere dingen die je hormoonbalans kunnen ondersteunen: zorgen voor voldoende slaap, stress verminderen, voeding rijk aan zink en magnesium, regelmatige beweging en het vermijden van overmatig alcoholgebruik. Sommige vrouwen kiezen aanvullend voor een natuurlijk supplement gericht op vrouwelijke vitaliteit. Bespreek dit altijd eerst met een arts als je ook medicatie gebruikt.
Medisch gezien is een verminderd libido door de pil niet gevaarlijk. Maar als het een negatieve invloed heeft op je relatie, je zelfvertrouwen of je algeheel welbevinden, is het absoluut de moeite waard om er iets aan te doen. Praat erover met je huisarts of gynaecoloog, want er zijn vaak goede alternatieven beschikbaar.
De informatie op deze website is uitsluitend bedoeld voor algemene informatiedoeleinden en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten of vragen over uw gezondheid altijd een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Een gezonde levensstijl en een gevarieerd, evenwichtig voedingspatroon zijn belangrijk. Voedingssupplementen zijn geen vervanging voor een gevarieerde voeding en gezonde leefstijl. Gebruik supplementen volgens de aanbevolen dosering en lees voor gebruik altijd de productinformatie zorgvuldig door.
Bron
King Active Redactie, C. Valkenburg, L. Meijer. Gebaseerd op openbare wetenschappelijke en medische bronnen, waaronder huisarts en Wetenschap en NHS (National Health Service). Meer dan 16 jaar ervaring op het gebied van voedingssupplementen, mannelijke vitaliteit en natuurlijke gezondheidsproducten.
Vragen of advies?
Wilt u meer informatie of persoonlijk advies? Onze klantenservice helpt u graag verder. Neem contact op via het contactformulier.
Test test test 3